De vergoeding die elke maand door een werknemer in een ESAT wordt ontvangen, is geen salaris in de zin van de Arbeidswet. Het valt onder een ander juridisch mechanisme, de garantievergoeding, dat wordt geregeld door de Code van de sociale actie en van de gezinnen. Om het netto maandbedrag dat daadwerkelijk wordt uitbetaald te begrijpen, moet men dit mechanisme ontleden en de cumulatieregels met de AAH integreren, die vanaf oktober 2026 ingrijpend veranderen.
Begeleidingscontract en gebruikersstatus: de juridische basis van het inkomen in ESAT
Een werknemer die in een ESAT wordt toegelaten, tekent geen arbeidsovereenkomst. Hij tekent een begeleidingscontract via werk, dat wordt gereguleerd door de Code van de sociale actie en van de gezinnen (CASF). Deze onderscheid heeft een directe consequentie: het bedrag dat elke maand wordt uitbetaald, is noch een salaris, noch een uitkering, maar een garantievergoeding waarvan de berekening aan specifieke regels is onderworpen.
De ESAT betaalt een directe bijdrage, die minimaal is vastgesteld op 5 % van het minimumloon. In de praktijk ligt het gemiddelde rond de 9,6 % van het minimumloon volgens de beschikbare gegevens. De staat vult aan met een bijdrage ter hoogte van 50,7 % van het minimumloon. De optelling van deze twee delen geeft de bruto garantievergoeding, die kan variëren van 55,7 % tot 110,7 % van het minimumloon, afhankelijk van het niveau van vaardigheden en de productiviteit van de werknemer.
Om het netto salaris in ESAT per maand volgens Mon Doux Business beter te begrijpen, moet men in gedachten houden dat de sociale en fiscale behandeling van deze vergoeding verschilt van die van een klassieke loonstrook, wat de kloof tussen bruto en netto verandert.
Berekening van de netto garantievergoeding in ESAT: van bruto naar uitbetaald bedrag
De overgang van bruto naar netto voor een werknemer in een ESAT volgt niet precies het schema van een werknemer in de particuliere sector. De ingehouden sociale bijdragen zijn specifiek en hun basis hangt af van het bedrag van de garantievergoeding.
De bruto garantievergoeding varieert, voor 2026, van ongeveer 1.017 euro tot ongeveer 2.022 euro per maand, op basis van een bruto maandminimumloon van 1.826,57 euro. Het netto bedrag dat daadwerkelijk wordt ontvangen, hangt af van verschillende variabelen:
- Het directe deel dat door de ESAT wordt betaald, dat varieert van instelling tot instelling en afhankelijk van het profiel van de werknemer. Hoe hoger dit deel, hoe hoger de totale garantievergoeding.
- De toepasselijke sociale bijdragen (CSG, CRDS, pensioenbijdragen), waarvan het tarief en de basis verschillen van die welke van toepassing zijn op reguliere werknemers.
- De eventuele aanwezigheid van een juridische beschermingsmaatregel (versterkte curatele, bewind), die een controle door de gerechtelijke vertegenwoordiger op het beheer van de rekening en de leesbaarheid van het bedrag dat elke maand wordt uitbetaald, met zich meebrengt.
De ESAT is verantwoordelijk voor de uitbetaling, de sociale en fiscale behandeling, en de individuele traceerbaarheid van elke vergoeding. In 2026 maakt deze traceerbaarheid deel uit van de evaluatiecriteria van de Hoge Gezondheidsautoriteit (HAS) en van de controles uitgevoerd door de regionale gezondheidsagentschappen (ARS).
Cumulatie van vergoeding ESAT en AAH: de regels die het werkelijke inkomen bepalen
Het netto maandbedrag dat daadwerkelijk beschikbaar is voor een werknemer in een ESAT beperkt zich niet tot de garantievergoeding. De meeste werknemers ontvangen ook de uitkering voor gehandicapte volwassenen (AAH), waarvan het bedrag wordt aangepast volgens een afschrijvingsmechanisme.
De AAH wordt proportioneel verminderd op basis van de inkomsten uit arbeid, maar niet volledig geschrapt. De cumulatie van AAH en vergoeding ESAT is mogelijk, en deze cumulatie vormt het totale maandinkomen van de werknemer. De compensatie-uitkering voor handicap (PCH) kan ook worden toegevoegd, volgens andere regels.
De samenhang tussen deze drie inkomstenbronnen (garantievergoeding, AAH, PCH) wordt vaak als complex beschreven, ook door de gerechtelijke vertegenwoordigers die hierover verantwoording moeten afleggen aan de rechter van de curatele.
Besluit van 25 juni 2026: de nieuwe berekeningswijze van de AAH voor werknemers in ESAT
Het decreet nr. 2026-547 van 25 juni 2026 wijzigt ingrijpend de manier waarop de AAH wordt berekend voor personen die uitsluitend in een ESAT werken. Tot nu toe was de berekening gebaseerd op de middelen van jaar N-2, wat soms een aanzienlijke kloof creëerde tussen de werkelijke financiële situatie van de werknemer en het bedrag van de uitkering die werd uitbetaald.
Vanaf 1 oktober 2026 zal de AAH worden berekend op basis van de inkomsten van het laatste kwartaal, en niet meer op basis van die van jaar N-2. De uitvoering is geleidelijk: de kalender verschilt afhankelijk van de maand waarin het recht wordt geopend (oktober, november of december 2026).
Deze wijziging heeft verschillende concrete gevolgen voor het netto maandbedrag:
- Het bedrag van de AAH zal sneller worden aangepast aan elke wijziging in de garantievergoeding, bijvoorbeeld in geval van een functiewijziging of deeltijdwerk binnen de ESAT.
- Werknemers wiens directe vergoeding recent is gestegen, kunnen zien dat hun AAH sneller daalt dan met het oude systeem.
- Omgekeerd zullen degenen wiens vergoeding is gedaald, profiteren van een snellere aanpassing van hun uitkering, zonder twee jaar te hoeven wachten.
Deze verschuiving naar een kwartaalberekening brengt het mechanisme van de AAH in ESAT dichter bij de werking van bepaalde sociale uitkeringen die al worden berekend op basis van recente middelen, zoals de RSA. De ESAT’s zullen hun financiële gegevensoverdracht moeten aanpassen zodat de CAF elke kwartaal over actuele informatie beschikt.
Vergoeding ESAT en minimumloon: waarom de afstemming blijft uitgesloten
Het rapport dat in februari 2024 door de IGAS en de IGF is gepresenteerd, heeft de mogelijkheid onderzocht om de vergoeding van werknemers in ESAT gelijk te stellen aan het minimumloon. Dit scenario is afgewezen, met name omdat het het huidige model financieel onhoudbaar zou maken, waarbij de staat al de hulp aan de werkplek financiert die meer dan de helft van de vergoeding vertegenwoordigt.
Het rapport benadrukt ook dat de status van gebruiker van een medisch-sociale instelling behouden blijft, ondanks de geleidelijke uitbreiding van bepaalde rechten (recht op staking, collectieve verzekering, verhoogde zondagrust). De gemiddelde vergoeding in ESAT blijft dicht bij 60 % van het minimumloon, ver verwijderd van het niveau van een fulltime werknemer.
Het netto maandinkomen van een werknemer in een ESAT wordt dus gezien als de som van drie componenten (netto garantievergoeding, aangepaste AAH, eventueel PCH), waarvan de berekeningsregels in 2026 evolueren. Het volgen van de inwerkingtreding van decreet nr. 2026-547 vanaf oktober zal helpen om de werkelijke impact op de bedragen die elke maand worden uitbetaald te meten.